Yangın Tatbikatı Nasıl Yapılır? AVM, Plaza ve Site Rehberi

Yangın tatbikatı en az yılda bir kez yapılır: İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik tatbikatın "en geç yılda bir" yapılmasını, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ise binada "senede en az 1 kez söndürme ve tahliye tatbikatı" yapılmasını öngörür. AVM, plaza ve iş merkezlerinde her işyeri kendi acil durum planından sorumludur; ama tatbikat, yönetimin koordinasyonuyla yürütülür. Yani tatbikatın takvimini kurmak, kiracıları bir araya getirmek ve sonuçları takip etmek büyük ölçüde yönetimin işidir. Bu yazıda yangın tatbikatının hangi kurala dayandığını, kimin neyi yapacağını ve tatbikatı adım adım nasıl planlayacağınızı anlatıyoruz.

Yangın tatbikatı zorunlu mu? Dayanağı olan üç düzenleme

Yangın tatbikatı tek bir maddeye değil, birbirini tamamlayan üç düzenlemeye dayanır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.11: İşveren acil durumları önceden değerlendirir, acil durum planlarını hazırlar, yeterli sayıda kişiyi görevlendirir, eğitim ve tatbikatları yaptırır.
• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (ADY) m.13: Tatbikat en geç yılda bir yapılır; tarih, görülen eksikler ve yapılacak düzenlemeler bir tatbikat formuna yazılır. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezlerinde ve iş hanlarında tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yürütülür.
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) m.129: Acil durum ekipleri eğitilir, binada senede en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılır.

Kısacası "yılda bir" bir üst sınır değil, asgari şarttır. Kalabalık bir AVM'de ya da vardiyalı çalışan bir plazada daha sık, örneğin farklı vardiyalar için ayrı tatbikat yapmak planı gerçekten sınamanın en iyi yoludur.

AVM, plaza ve sitede kim sorumlu?

Sorumluluk yapının türüne göre farklı kişilerde toplanır. BYKHY m.124'e göre yangın güvenliğinden kamu ve özel kurumlarda en büyük amir, diğer bina, tesis ve işletmelerde sahip veya yöneticiler sorumludur. Kat mülkiyetine tabi binalarda ise yangın güvenliği sorumluluğunu bina yöneticisi üstlenir (BYKHY m.125).

AVM ve plazalarda tablo biraz daha katmanlıdır:

• Her kiracı, işveren olarak kendi işyerinin acil durum planından ve çalışanlarının eğitiminden sorumludur (6331 m.11).
• Aynı çalışma alanını birden fazla işveren paylaşıyorsa plan ortaklaşa hazırlanır; iş merkezlerinde planların koordinasyonu yönetim tarafından yürütülür (ADY m.17).
• Alt işveren varsa (temizlik, güvenlik, teknik servis firmaları gibi) işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi alanı ve işiyle sınırlı olarak alt işveren sorumludur (ADY m.18).

Bu yüzden iyi işleyen bir AVM'de tatbikat, kiracıların iş güvenliği uzmanları ile yönetimin birlikte planladığı ortak bir gündür. Kurumsal, AVM ve tesis yönetimi hizmetimizde bu koordinasyonu yıllık takvimin bir parçası olarak ele alıyoruz.

Hangi yapıda hangi kural geçerli?

BYKHY'ye göre söndürme ve kurtarma ekipleri en az üçer, koruma ve ilk yardım ekipleri en az ikişer kişiden oluşur ve her ekibin bir ekip başı vardır. Ekiplerin görevleri ile isim listeleri binada kolayca görülebilecek yerlere asılır (BYKHY m.126). İşyerlerinde ise ADY m.11, söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikeli işyerlerinde her 30, tehlikeli işyerlerinde her 40, az tehlikeli işyerlerinde her 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilmesini ister. İşyerinizin tehlike sınıfını iş güvenliği uzmanınızla teyit edin.

Yangın tatbikatı nasıl yapılır? 6 adımlık plan

Aşağıdaki sıralama, mevzuatın istediklerini sahada uygulanabilir bir plana çeviriyor.

1. Acil durum planını gözden geçirin

Plan; belirlenen acil durumları, alınan önlemleri, müdahale ve tahliye yöntemlerini ve tahliye planını içermelidir (ADY m.12). Tahliye planı bina girişlerinde ve katlarda, görüş seviyesinde asılı olmalıdır. Kaçış yolları, toplanma yerleri, yangın söndürme ekipmanı, ilk yardım malzemesi ile elektrik ve gaz kesme noktaları krokide görünmelidir.

2. Ekipleri ve yedekleri netleştirin

İşten ayrılan ya da yeri değişen destek elemanının yerine yeniden görevlendirme yapılır (ADY m.11). AVM'lerde vardiya düzenini hesaba katın: Gece ve hafta sonu da ekip başı olacak kişiyi isimle belirleyin.

3. Tarih ve senaryoyu birlikte belirleyin

Kiracıların iş güvenliği uzmanları, teknik ekip, temizlik ve güvenlik personeliyle ortak bir tarih seçin. Senaryoyu (örneğin otoparkta ya da yemek katında başlayan yangın) ve gözlemcileri önceden yazın.

4. Herkesi bilgilendirin

İşveren; alt işveren çalışanlarını, müşteri ve ziyaretçileri de kaçış yolları, toplanma yerleri ve ekipler hakkında bilgilendirmekle yükümlüdür (ADY m.5). Yeni başlayan çalışanlara acil durum planı ayrıca anlatılır (ADY m.15).

5. Alarm, tahliye ve sayım

Alarmdan sonra tahliye başlar; toplanma yerinde içeride kimsenin kalmadığından emin olmak için sayım yapılır (ADY m.10). Yaşlı, engelli ve gebe çalışanlara tahliyede refakat edilmesi için önceden kişi atanır.

6. Tatbikat formunu doldurun ve planı güncelleyin

Tatbikatın tarihi, görülen eksikler ve yapılacak düzenlemeler tatbikat formuna yazılır; aksayan yönlere göre plan gözden geçirilir (ADY m.13). Kilitli bulunan bir yangın kapısı, duyulmayan bir anons ya da dolu bir kaçış merdiveni, tatbikatın yakalaması gereken eksiklerdir.

Tatbikattan önce teknik kontrol listesi

Tatbikat, ekipman çalışmıyorsa tiyatroya döner. Tarih yaklaşırken şunları kontrol ettirin:

• Yangın algılama ve alarm sistemi, anons sistemi ve acil aydınlatma çalışıyor mu?
• Yangın dolapları ve hortum makaralarının TS EN 671-3'e göre periyodik bakımı yapılmış mı? BYKHY m.94 bu bakımı bina sahibi, yönetici veya sorumlu bina yetkilisine yükler.
• Söndürme cihazlarının dolum ve kontrol tarihleri güncel mi?
• Kaçış yolları, yangın kapıları ve merdivenler boş ve açılabilir durumda mı?
• Acil durum ekiplerinin listesi ve tahliye krokileri asılı mı?

Periyodik bakım tarihlerini tek tek akılda tutmak zordur. Kendi geliştirdiğimiz SQMax yazılımında bakım ve arıza kayıtlarını takvime bağlıyor, tatbikat tarihini de aynı takvime ekliyoruz; böylece eksik bir bakım tatbikat gününe kalmıyor. Teknik tarafı nasıl yönettiğimizi periyodik bakım sayfamızda bulabilirsiniz.

Masraflar ve acil durum planının yenilenmesi

Yangınla mücadele için gerekli giderler bina sahibi, kat mülkiyetine tabi binalarda kat malikleri ve bina yöneticileri, diğer özel kuruluşlarda işyeri sahipleri tarafından karşılanır; bu amaçla ayrılan ödenek başka bir amaçla kullanılamaz (BYKHY m.135). Bu kalemi işletme projesinde ayrı bir satır olarak göstermek, yıl ortasında "bu para nereden çıkacak?" tartışmasını önler. Gelir ve gideri sakinlerin ve kiracıların telefonundan görebildiği şeffaf bir muhasebe de bu tür harcamaların kabulünü kolaylaştırır.

Acil durum planı ise işyerinde ya da yakın çevresinde acil durumları etkileyecek bir değişiklik olduğunda yenilenir. Bundan bağımsız olarak çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki, tehlikeli işyerlerinde dört, az tehlikeli işyerlerinde altı yılda bir yenilenir (ADY m.14). Güvenlik personeli planlarken mevzuatın ayrıca neler istediğini merak ediyorsanız sitede ve AVM'de özel güvenlik izni yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yangın tatbikatı yılda kaç kez yapılmalı?

En az bir kez. ADY m.13 tatbikatın en geç yılda bir yapılmasını, BYKHY m.129 binada senede en az bir söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını ister. Daha sık yapmak serbesttir.

AVM'de yangın tatbikatını kim organize eder?

Her kiracı kendi işyerinin planından sorumludur; ancak birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezlerinde tatbikat yönetimin koordinasyonuyla yürütülür (ADY m.13/4).

Tatbikattan sonra hangi belge hazırlanır?

Tatbikatın tarihini, görülen eksikleri ve yapılacak düzenlemeleri içeren bir tatbikat formu hazırlanır. Yönetmeliğin Ek-2'sinde örnek form bulunur.

Acil durum planı ne zaman yenilenir?

Risk değiştiğinde hemen; aksi halde tehlike sınıfına göre en geç iki, dört veya altı yılda bir (ADY m.14).

Binanız için ücretsiz ön görüşme: 0543 940 92 66 (telefon ve WhatsApp). Ön görüşmeden sonra 48 saat içinde tesisinizi kontrol ediyor, işletme projesi ve fiyat teklifimizi iletiyoruz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışınız.